آیا شما همان فردى هستید كه خودتان مى گویید؟ شاید تا چندى دیگر، براى اثبات این قضیه فقط ارائه كارت شناسایى كافى نباشد و مجبور شوید خود را نیز در معرض اسكنرهاى بیومتریك قرار دهید.
واژه «بیومتریك» به طیف گسترده اى از فناورى هایى اطلاق مى شود كه هویت افراد را به كمك اندازه گیرى و تحلیل خصوصیات انسانى شناسایى مى كنند. در یك تعریف عام تر، بیومتریك را علم و فناورى اندازه گیرى و تحلیل آمارى داده هاى بیولوژیكى معرفى كرده اند اما تعریف دقیق تر و فنى تر آن كه امروزه رایج شده به قرار زیر است:
هر خصوصیت فیزیولوژیكى یا ویژگى رفتارى منحصر به فرد و متمایز كننده، مقاوم و قابل سنجش كه بتواند براى تعیین یا تأیید خودكار هویت افراد به كار رود، بیومتریك نام دارد.
سیستم هاى بیومتریك داده هایى از كاربر را ذخیره و هر بار كه لازم شد براى تعیین هویت و تصدیق اصالت فرد این داده ها را مقایسه مى كنند.
سال ها پیش كشور فرانسه سیستمى را ابداع كرد به نام سیستم برتیلون (Bertilon) كه براى تعیین هویت از تحلیل اثر انگشت استفاده مى كرد. امروزه، تكنولوژى هاى بیومتریك مختلفى مورد استفاده قرار مى گیرد و هر كدام مبتنى بر یك خصوصیت فیزیولوژیكى یا رفتارى افرادند.
روش هاى تشخیص هویت
روش هاى تشخیص هویت موجود با ۳ عامل تقسیم بندى مى شوند:
۱- چیزهایى كه كاربران مى دانند (Some things the user knows) براى مثال، رمز عبور شخصى (Password).
۲- چیزهایى كه كاربران به همراه دارند (Some things the user have) مانند كارت هاى خودپرداز و كارت هاى هوشمند.
۳- چیزهایى كه مربوط به خود كاربران است (some things the user are) براى نمونه اثر انگشت، الگوى شبكیه و عنبیه و غیره.
هر كدام از گزینه هاى بالا مزایا و معایبى دارند. كلمات عبور ممكن است حدس زده شوند یا لو بروند، اما به كاربر اجازه مى دهد كه قدرت خود را در اختیار شخص دلخواه دیگرى قرار دهد. به علاوه، بسیارى از افراد به سادگى كلمات عبور را فراموش مى كنند، مخصوصاً اگر به ندرت از آنها استفاده كنند.
چیزهایى كه كاربران دارند مى توانند گم یا دزدیده شوند، اما مى توانند در صورت لزوم به شخص دیگرى منتقل یا قرض داده شوند.
مشخصات فیزیكى انعطاف ندارند و براى نمونه، نمى توان آنها را از طریق تلفن به شخص یا جاى دیگرى منتقل كرد.
طراحان سیستم هاى امنیتى باید این سؤال را مطرح كنند كه آیا كاربران باید توانایى انتقال اختیارات شان را به دیگران داشته باشند یا خیر؟ پاسخ این سؤال در انتخاب نوع و روش شناسایى و تعیین هویت مؤثر است. به علاوه، روش هاى شناسایى مى توانند به صورت تركیبى نیز مورد استفاده قرار بگیرند. براى مثال یك كارت و یك كلمه عبور به همراه یكدیگر براى ورود به حساب بانكى درخواست شود.
سامانه بیومتریكى
سامانه بیومتریكى یك سامانه تشخیص الگو است كه هویت اشخاص را تعیین یا تأیید مى كند و این عملیات را با استفاده از اطلاعات بیومتریك كاربران انجام مى دهد. نخستین گام در استفاده از این سامانه ثبت اطلاعات بیومتریكى كاربران در بانك اطلاعات (Data Base) سامانه است كه پس از ثبت اطلاعات افراد در این سامانه، دو نوع خدمت از سامانه بیومتریكى در خواست مى شود: تأیید هویت و تعیین هویت.
آزمایش زیست سنجى (Biometric) در سامانه بیومتریك شامل سه گام است: ثبت مشخصات، مقایسه و به روز رسانى.
۱- ثبت مشخصات: كاربران با سنجش هاى اولیه در سیستم ثبت نام مى شوند. این عمل در چندین مرحله براى ثبت اطلاعات دقیق انجام مى گیرد.
۲- مقایسه: گام بعدى مقایسه نمونه با الگوى مرجع است. در این مرحله تعیین سطوح مناسب خطاى مجاز (tolerance) خصوصاً براى سنجش رفتارى از اهمیت ویژه اى برخوردار است.
۳- به روز رسانى: تمامى سیستم هاى بیومتریك مخصوصاً آن هایى كه از خصوصیات رفتارى كاربر استفاده مى كنند، باید براى به روزرسانى الگوى مرجع طراحى شده باشند.
اجزاى سامانه بیومتریك
سامانه بیومتریك از ۳ جزء اصلى تشكیل مى شود:
۱- ابزار اندازه گیرى: ابزار طراحى شده در سیستم بیومتریك در حقیقت نقش واسطه با كاربر را برعهده دارد و لذا باید به راحتى توسط كاربران قابل استفاده باشد و در عین حال احتمال خطا در آن بسیار كم باشد.
۲- نرم افزار: این نرم افزار كه براساس الگوریتم هاى ریاضى طراحى شده است، متغیرهاى سنجش شده را با الگوى مرجع موجود در بانك اطلاعات مقایسه مى كند.
۳- سخت افزار: در طراحى سامانه بیومتریكى، به قطعات سخت افزارى و كاربرد آنها باید بیش از سایر دستگاه هاى مشابه توجه نشان داد تا در انجام محاسبات دچار خطا نشود.
تعیین هویت
در فرایند تعیین هویت، سؤالى كه مطرح مى شود این است كه او چه كسى است؟
دستگاه بیومتریك پس از دریافت داده هاى بیومتریك توسط شخص متقاضى به انجام عمل مقایسه مى پردازد كه این مقایسه میان اطلاعات بیومتریك شخص با اطلاعات موجود در بانك اطلاعات انجام مى گیرد.
در این حالت، فرض بر این است كه اطلاعات فرد در بانك اطلاعات موجود است.
تأیید هویت
در فرایند تأیید هویت، سؤالى كه به دنبال پاسخش مى گردیم، این است كه آیا او همان فردى است كه ادعا مى كند؟
در تأیید هویت، ابتدا متقاضى با استفاده از نام یا وارد كردن رمز عبور و یا یك مدرك شناسایى ادعا مى كند كه هویت خاصى را دارد. سپس سامانه به مقایسه داده هاى بیومتریكى مدعى با داده هاى ثبت شده در بانك مشخصات مى پردازد و ادعاى وى را مورد بررسى قرار مى دهد و نتیجه را اعلام مى كند.
انواع بیومتریك ها
بررسى هاى بیومتریك به دو دسته عمده تقسیم مى شود:
۱- تكنیك هاى رفتارى (Behavioral): در این روش، طرز انجام كارى توسط كاربر سنجیده مى شود. مانند امضا كردن یا بیان كردن یك عبارت.
۲- فیزیكى (Physiometric) : در این حالت، یك خصوصیت فیزیكى مانند اثر انگشت یا الگوى عنبیه مورد سنجش قرار مى گیرد.
رفتارى
۱- امضا نگارى(scan-signature): تحلیل نحوه امضا كردن یك شخص كه غالباً از آن به عنوان تشخیص امضاى دینامیكى نام برده مى شود، یكى از بیومتریك هاى رفتارى است. از پارامترهاى اصلى تحلیل امضا مى توان به موارد زیر اشاره كرد: شكل استاتیكى امضا، زمانى كه صرف امضا كردن مى شود، سرعت، شتاب، زاویه قلم، فشار وارده برقلم و نیز فشار وارده بر كاغذ، تعداد دفعاتى كه قلم از روى كاغذ برداشته مى شود كه این موارد براى اشخاص مختلف در حدود ۹۵ درصد متفاوت است.
۲- نحوه تایپ كردن (scan key-Stroke):
روشى كه یك نفر با صفحه كلید تایپ مى كند، یكى دیگر از بیومتریك هاى رفتارى است. تایپیست هاى ماهر تقریباً خیلى زود از الگوهاى تایپ كردن شان تشخیص داده مى شوند. در این روش، زمان پائین نگه داشتن كلیدها، سرعت زدن كلیدها، میزان خطا در زدن كلیدها وغیره از عوامل مهم است. پیاده سازى هاى فعلى به دلیل مشكلات یكسان نبودن صفحه كلیدها و تأخیر نرم افزارها در جواب دهى، به سیستم آزمایشگاه محدود شده اند.
به علاوه، هزینه پائین و عملیات شفاف، این روش را به یك روش بسیار جذاب و ساده براى كاربردهایى همانند محافظت از سیستم هاى خبره تبدیل كرده است.
۳- تشخیص صدا (scan-Voice):
در این سیستم، صداى كاربران، نوع و ضرباهنگ آن سنجیده و رتبه بندى مى شود. سپس این عدد با اعداد مشابه پیشین مقایسه مى گردد. از جمله موارد استفاده آن اعطاى اجازه ورود به مكان هاى محافظت شده است، ولى این سیستم بیشتر براى تأیید هویت از راه دور توسط تشخیص صدا در ارتباطات تلفنى مورد استفاده قرار مى گیرد.
با وجود افزایش كیفیت این سیستم- دقت آن هنوز به اندازه سیستم هاى دیگر بیومتریك نیست زیرا تشخیص صداى فرد ممكن است تحت تأثیر شرایط فیزیكى وى (خستگى، سرماخوردگى، خواب آلودگى و غیره) تغییر كند. به علاوه، ابزار مورد استفاده مانند نوع تلفن نیز مى تواند روى فرایند تشخیص صدا اثر بگذارد. از این رو، از این سیستم معمولاً همراه با سایر سیستم هاى بیومتریك استفاده مى شود.
عوامل دیگرى هم به تازگى مورد استفاده قرار گرفته اند كه كاربرد آنها محدود تر است. مانند نحوه راه رفتن، الگوى رگ هاى پشت دست، شكل گوش، بوى بدن و غیره.
فیزیولوژیكى
۱- اثر انگشت scan- Finger:
این روش از قدیمى ترین روش هاى آزمایش تشخیص هویت است، هرچند در گذشته هاى دور تنها در زمینه جرم شناسى از آن استفاده مى شد. سیستم هاى بیومتریك مى توانند جزئیاتى از اثر انگشت مانند تقاطع ها، كناره ها و برجستگى ها را ذخیره و سپس آنها را به نمونه هاى موجود در مرجع مقایسه كنند.
اسكنرهاى نورى كه در این روش مورد استفاده قرار مى گیرد، ابتدا تصویر برآمدگى ها و شیارهاى انگشت را ثبت مى كند؛ سپس با قرار گرفتن انگشت روى اسكنر، جزئیات بسیار كوچكى مانند محل انشعاب چند شاخه اى خطوط انگشت و یا محل به انتها رسیدن برآمدگى هاى آن با تصویر اثر انگشت موجود در سیستم مقایسه مى گردد.
از اسكن اثر انگشت براى گرفتن اجازه ورود به مكان هاى امنیتى و یا دسترسى به اطلاعات كامپیوتر استفاده مى شود. كاربران مى توانند با داشتن یك اسكنر اثر انگشت براى كامپیوتر شخصى خود و ورود به آن و دسترسى به فایل ها را محدود كنند.
میزان دقت اسكن هاى بیومتریك در حدود ۹۵ درصد است. البته این دقت به عواملى مانند جنسیت، خصوصیات نژادى و مواد شیمیایى نیز بستگى دارد.
۲- اسكن عنبیه (scan-Iris):
الگوى به كار رفته در عنبیه هر شخصى منحصر به فرد است. این الگو در چشمان راست و چپ یك شخص نیز یكسان نیست. از این رو، خطاى این روش بسیار كم و در حدود ۱ به ۱۰ میلیون است. اسكن كردن عنبیه توسط دوربین هاى مادون قرمز صورت مى گیرد.
۳- اسكن شبكیه (scan- Retina):
هر شبكیه نیز داراى الگوى خاص خود است كه در سامانه هاى بیومتریكى توسط یك پرتو نورى اسكن مى شود. این روش در كاربردهاى امنیتى مورد استفاده قرار مى گیرد.
۴- هندسه دست (scan-Hand):
بعضى از سامانه هاى بیومتریكى مبتنى بر اسكن دست اند. این اسكن خطوط كف دست، عروق خونى پشت دست و یا هندسه دست را مورد بررسى قرار مى دهد. در خصوص هندسه دست از تصاویر ۳ بعدى دست و اندازه گیرى پهنا، عرض و طول انگشتان و بندانگشتان استفاده مى شود. به این ترتیب كه كاربر دست خود را در فضاى مشخص شده قرار مى دهد و دوربین از زوایاى بالا و كنار با تهیه تصاویر ۳ بعدى اطلاعات را از دست كاربر استخراج و سپس آنها را با اطلاعات موجود در بانك اطلاعات خود مقایسه مى كند.
۵- چهره نگارى (scan-Facial ):
در این روشن، از ویژگى هاى متمایز و منحصر به فرد چهره استفاده مى شود. بناى كار این روش بر دو نوع تصویر بردارى ویدیویى و حرارتى است كه روش اول از رواج بیشترى برخوردار و طرز به كارگیرى آن نیز نسبت به روش دوم آسان تر است. اساس كار این روش مبتنى بر محل نقاط كلیدى صورت از قبیل چشم ها، دهان و سوراخ هاى بینى است. در روش دوم، براساس گرماى نقاط مختلف صورت كاربر، اطلاعات آنها در سیستم نگه دارى شده، سپس با اطلاعات موجود در بانك اطلاعات مقایسه مى گردد تا درستى آن مشخص شود.
كاربردهاى بیومتریك
شناسایى مجرمان: براى شناخت و دستگیرى مجرمان كافى است كه آثار انگشتان آنها را با اطلاعات موجود در بانك اطلاعات مقایسه كرد.
دسترسى به اطلاعات سیستم ها: براى ورود به اطلاعات مهم و حیاتى هر سازمانى مى توان از اسم رمز و نیز اسكن عنبیه به طور همزمان استفاده كرد.
دسترسى فیزیكى و حضور زمانى: در نسل جدید ساعت هاى حضور وغیاب، از روش هاى اسكن چهره استفاده مى شود.
شناسایى شهروندان: براى شناسایى و ثبت مشخصات شهروندان مى توان از انواع سامانه هاى بیومتریكى اشاره شده استفاده كرد.
تجارت الكترونیك: با استفاده از كارت هاى اعتبارى و شناسه هاى بیومتریك از امنیت بالاترى نسبت به گذشته برخوردار شده است.
مزایاى فناورى هاى بیومتریك
۱- غیر قابل حدس زدن
۲- غیر قابل فراموشى و غیر قابل سرقت
۳- سرعت و راحتى استفاده
۴- عدم نیاز به هزینه هاى امنیتى جهت استفاده از نیروى انسانى
۵- غیر قابل تقلب
۶- امكان تعیین هویت اصلى و واقعى افراد
فناورى هاى بیومتریك از جمله فناورى هایى به حساب مى آیند كه هزینه تمام شده نسبتاً بالایى دارند و بنابراین ممكن است براى افراد و یا سازمان هاى كوچك استفاده از آنها به صرفه نباشد. اما در یك مقایسه كلى تر، با توجه به امنیت بالاى سیستم هاى بیومتریك نسبت به سیستم هاى سنتى مانند قفل و زنجیر و نگهبان و غیره شاید بتوان گفت كه در دراز مدت استفاده از این فناورى براى سازمان ها به صرفه باشد و در مقابل نیز با توجه به تولید نسخه هاى جدید تر از این گونه سخت افزار ها و تولید انبوه آنها، صرفه جویى بیشتر شامل حال كاربران شود و قیمت آنها بسیار پائین تر بیاید.
درباره نواقص این سیستم ها نیز مى توان عنوان كرد كه با توجه به امنیت بالاى آنها شاید پس از اتفاقى، خود شما هم نتوانید به حساب بانكى خود وارد شوید و پول برداشت كنید. آیا در آن لحظه هم نظرتان نسبت به فناورى هاى بیومتریك مثبت است؟
وحید نقشینه
منبع : روزنامه ایران
© کپی رایت توسط
موسسه پروفسور حسابی { بانک مقالات علمی و پژوهشی } ؛
کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این موسسه ، گردآورندگان و نویسندگان مقالات است.
برداشت مقالات تنها با ذکر منبع و درج
لینک فعال امکان پذیر است.
منوی کاربری 
امروز : 
رازهای سلامتـی از زبـان دانشمنـدان ژاپنـی
نویسنده : پیمان معماریانی
بازدید : مرتبه
