NGO چیست و زمینههای ایجاد آن در كشور ما از كجا آغاز شد؟
NGO یك سازمان غیردولتی و غیرانتفاعی است. نه وابسته به دولت است و نه اثری از حاكمیت درون آن پیدا میشود. نه بودجهای از دولت به صورت رسمی میگیرد ولی دارای اساسنامه مدون است و تشكیلاتش از قبل ثبت شده. یكی از مهمترین خصوصیات NGO داوطلبانه بودن آن است كه با توجه به نیاز جامعه ایجاد میشود. چند نفر دور هم جمع میشوند و به این نتیجه میرسند كه به طور مثال با مصرف یا پخش مواد مخدر به صورت داوطلبانه و خودجوش مبارزه كنند. البته یك NGOمجاز است فعالیتهای خودش را سامان دهد و اگر كارش به نتیجه برسد درآمد هم كسب كند و این فقط در راه توسعه و اهداف تشكیلات خودش است و سود در NGO معنا ندارد. NGO، سازمانهای غیردولتی، گروهای شهروندی داوطلب، گروههای نفع عامه یا خیریه هیچ كاری به مسئولیت دولت ندارند و در بعضی جاها از مطالبات مردم در مقابل دولت دفاع میكنند یعنی مجاز به انتقاد از دولت میباشند.
* این تعریف به صورت كامل اجرا شده یا نتیجه آن چیز دیگری است. پس نقش احزاب چه میشود؟
در كشورهای خارجی اگر دولت كاری انجام دهد كه از نظر دیگران اشتباه باشد. NGOها دور هم جمع میشوند و كار احزاب را انجام میدهند. به دولت معترض میشوند و احزاب دخالتی نمیكنند. البته این خود مشكلی شده و بسیاری از NGOها بازوی احزاب شدهاند. در كشور خودمان هم این اتفاق گاهی افتاده است یعنی NGO شده است ابزار دست گروههای قدرت، یا میشود این طور هم گفت كه بعضی اوقات NGO تشكیل میشود كه دقیقاً همین كار را انجام دهد. گاهی مسئولین دولتی پول میگذارند، هزینه میكنند تا این سازمانها را تشكیل دهند تا مورد حمایت قرار بگیرند.
* ویژگیهای یك NGO چیست؟
داوطلبانه بودن، خودجوش بودن، هدف و تفاق مشترك، حركت طبق اساسنامه مدون، قانونمندی، برنامه مشخص، استقلال و وابسته نبودن، مسئولیت پذیری از خصوصیات بارز NGO است.
از NGO زنان بگویید. روند آن در كشور ما چگونه است، زنان تا چه حد موفق بودهاند، در چه زمینههایی فعالیت میكنند؟
طبق آماری كه من از وزارت كشور دارم در سال 79 ما دارای 250 NGOزنان بودیم كه البته بعضیها ثبت شده بودند و بعضیها بدون ثبت فعالیت میكردند. در سال 79 تقریباً بالای هفتاد درصد آنها انجمنهای خیریه بودند. در سال 80 بیش از 591 NGO وجود داشت كه در تركیب آن خیریه كمتر شده بود یعنی به فعالیت زنان موضوعات فرهنگی، اجتماعی، مبارزه با مواد مخدر، رسانهها و بحثهای علمی، تحقیقاتی اضافه شد. در سال 81 حدود 140 NGO به این جمع اضافه شد اما تركیب آنها بسیار متفاوت شد و 45% فعالیت فرهنگی پیدا كردند و حدود بیست و یك درصد اجتماعی. تركیب NGOخیریه در سال 1381 به 16% رسید و تعدادی در زمینههای مطبوعات، علمی و بهداشتی فعالیت كردند. این درصدها نشان دهندهی كاهش گرایش به خیریه است نه اینكه مسائل نوع دوستی پایین آمده باشد بلكه كمی تخصصیتر كار میكنند. از سال 82 آمار دقیق و مشخصی وجود ندارد.
* مسائل اجتماعی و فرهنگی دو واژهی كلی هستند. در این سالهای اخیر سازمانهای غیر دولتی زنان دقیقاً به چه مسائلی روی آوردهاند و چرا؟
زنان كلاً در زمینه تعصباتشان كه احساس میكنند حقشان در جامعه هم پایمال شده فعالیت بیشتری پیدا كردهاند. بعضی از این انتقادها و تعصبات هم درست است. زمانی زن مجبور بود در خانه بماند و آمدن او از خانه به گونهای ممنوع بوده، زن خوب كسی بوده كه در خانه باشد و بیرون هم نیاید، معلوم است كسی كه در خانه بماند و بیرون نیاید و فعالیت نكند، معلوم هم نمیشود چه كاری بلد است انجام دهد. چون بسیاری ارتباطشان با بیرون امكانپذیر نبود، بعضیها به فكر تشكیل NGO افتادند تا در جریان فعالیتهای اجتماعی خودشان را نشان بدهند. البته وضع جامعهی ما خیلی تفاوت كرده است.
* ضرورت ایجاد این سازمانها و كاركرد آنها در كشور ما چیست؟
در جامعه یك حاكمیت و دولت داریم كه وظیفهی او ایجاد وسائل و تسهیلات برای مردم است. از طرفی هم باید از مرزها دفاع كند، از طرف دیگر ایجاد تعامل با كشورهای دیگر به عهدهی حاكمیت است. در سطح پایینتر مردم هستند كه كارهایشان را انجام میدهند یا در دولت كار میكنند یا به صورت آزاد. مردم كارهایشان را انجام میدهند و دولت هم همینطور بعد از مدتی مردم نیازهایی خواهند داشت و دولت به خاطر اینكه بیش از اندازه درگیر كارهای دیگر است از یك سری مشكلات ممكن است غافل شود یا به طور مثال دولت قانونی را به اجرا میگذارد كه حق بسیاری پایمال میشود. اینجا مردم تصمیم میگیرند حرفهایشان را به دولت بزنند. در كل خواستهها، مطالبات، نیازها، دیدگاهها و انتقادات مردم از دولت میبایست سامان بگیرد و واسطهای بین دولت و مردم ایجاد میشود كه نام آن را میگذاریم سازمان غیر دولتی یا همان NGO.
گفتید كه از خصوصیات NGO داوطلبانه بودن و استقلال آن است و از جهتی از طرف سازمان ملل متحد برنامههایی طراحی شده. نقش سازمان ملل متحد و نهادهای بینالمللی مربوط، در هدایت و حمایت سازمانهای غیردولتی چیست؟
خود سازمان ملل متحد یك سازمان غیر دولتی است و میتوان گفت كه این سازمان یك NGO است اما در حقیقت اینطور نیست چون گفتم كه NGO بدون وابستگی فعالیت میكند. مقر سازمان ملل متحد در نیویورك قرار دارد و به آمریكا وصل شده و از طریق آن حمایت میشود به این نمیشود گفت NGO. به هر حال سازمان ملل متحد در زمینهی NGO بسیار فعال عمل كرده است و اجلاسهایی را بر گزار كرده است كه هم نمایندگان دولتها و هم نمایندگان سازمانهای غیر دولتی حضور داشتند. بر دوش NGO بار حقوقی نیست و میتواند هر مسئلهای را مطرح كنند و چیزی گریبانگیرشان نمیشود. سازمان ملل متحد، سازمانهای غیر دولتی را به عنوان مشاور میگیرد به صورتی كه بعضی از این سازمانهای غیر دولتی كه فعال هستند یك اعتبار مشاور از سازمان ملل میگیرند و به فعالیت میپردازند.
سازمان ملل در سمت و سو دادن به سازمانهای غیر دولتی چقدر نقش دارد؟
سازمان ملل جهت نمیدهد. فقط كمی فعالیت سازمانهای غیر دولتی را راحتتر میكند. اگر یك NGOدر كشورش نتواند آزادانه فعالیت كند و مطالباتش را مطرح كند، سازمان ملل از او پشتیبانی میكند.
یعنی سازمان ملل هیچگاه یك NGO را محدود نمیكند؟
نه، هیچ وقت. هیچ كس تا كنون دنبال محدود كردن NGO نبوده. حتی اگر یك NGO فعالیتی كند كه با ذائقهی بسیاری سازگاری نداشته باشد آزاد است.
* سیاست سازمان ملل چگونه است آیا هر سازمان غیر دولتی را حمایت میكند؟
نه هر سازمان غیر دولتی را حمایت نمیكند چون هر سازمان غیر دولتی با سازمان ملل متحد ارتباط
ندارد. ممكن است یك NGO در مورد حجاب یا دفاع از مطالبات مسلمانان در كشورهای خارجی فعالیت كند. اگر این NGO از اعضای قدری برخوردار باشد و بتواند عملكرد بالایی داشته باشد حتی در مورد مسائلی هم كه ممنوعیت دارند میتوانند پیروز باشند البته اگر كشورهای مخالف این مسائل مثل آمریكا با آنها مقابله نكنند. سازمان ملل هر سازمان غیر دولتی را نه حمایت میكند و نه به رسمیت میشناسد. NGO باید شرایط خاص خودش را داشته باشد و كارایی و قدرت لازم را نیاز دارد و حداقل 5 سال دارای سابقه فعالیت باشد. اینطور نیست كه یك NGO كه سه روز مشغول فعالیت شده به سازمان ملل نامه بزند و از او طلب حمایت كند. البته در مورد آن مسئلهی خاص مثل حقوق مسلمانان در كشورهای خارجی اگر هم یك NGO وجود داشته باشد كه تمام معیارها را داشته باشد و از طرف یك میلیارد مسلمان صحبت كند و پیگیری كند اگر سازمان ملل ترتیب اثری ندهد دیگر سازمان ملل نیست، سازمان دول است. به هر حال تا كنون فعالیتی اینچنینی در این مورد خاص اتفاق نیفتاده است. باید اتفاق بیفتد ببینیم چه میشود.
* در مورد سازمانهای غیر دولتی فعال در ایران چه اطلاعاتی دارید. اعضاء، تعداد، تنوع؟
من آمار خیلی دقیق از همهی سازمانهای غیردولتی ندارم. همانطور كه میدانید از سازمانهایی میشود آمار گرفت كه ثبت شده باشند. در مورد تنوعNGO میتوانم بگویم كه NGO جوانان و زیست محیطی بسیار زیاد است. NGO زنان نسبتا خوب است. موضوع اعتیاد نیز رو به افزایش است و گروههای آموزشی در حال فعالتر شدن هستند و موضوعاتی از قبیل دوستدار میراث فرهنگی، ارتباطات و هنر نیز از زمینههای فعالیت سازمانهای غیردولتی شده است.
* اهرمهای حمایتی یونسكو از این سازمانها چیست؟
یونسكو بیش از این كه اهرم مادی داشته باشد ـ كه البته دارد ـ به سازمانهای غیردولتی اعتبار میدهد. مثلاً از یك NGOدر همایش دعوت میكند و میگوید شما این كارها را هم انجام دهید. این درگیر كردن كار با NGO قدم بزرگ مؤثری است. یونسكو میگوید من امسال سه برنامه بینالمللی دارم سازمانهایی كه تواناییاش را دارند بیایند كمك كنند كه برای اعضای NGOانگیزه ایجاد میكند.
* سازمانهای غیردولتی گروههای مردمی هستند. آیا میشود یك NGO ستون پنجم دشمن شود. آیا از NGOسوء استفاده هم میشود؟
البته میشود چنین باشد. یك NGO در داخل كشور فعالیتش را شروع میكند، قوت و قدرت میگیرد و بعد با خارج از كشور ارتباط برقرار میكند به خاطر این كه بتواند مطالبات خودش را مطرح كند و از این طریق از راههای غیرمدنی استفاده كند. این نوع عملكردها بیشتر دارای انگیزههای مادی است. اما من فكر میكنم اصلا نباید اسم ستون پنجم را روی این كار گذاشت چون هر آدمی به تنهایی هم میتواند این كار بكند. لازم نیست NGO درست كند و خودش را بشناساند و ثبت كند.
* باتوجه به آماری كه ارائه دادید. NGO زنان در كشور ما بسیار بیشتر است. این كثرت فعالیت برای چیست. مسئلهی خاصی وجود دارد؟
نمیشود گفت بسیار بیشتر. البته بنابر تركیب جمعیتی، وقتی بیش از نیمی از جمعیت كشور را زنان تشكیل میدهند. طبیعی است كه نیمی از آنها NGO زنان باشد شاید یكی از دلایل این باشد كه مردان برای فعالیت در جامعه مشكلی ندارند و زنان به وسیلهی NGO در جامعه فعالیت میكنند. چرا ما مشاركت مردان نداریم چرا دفاع از حقوق مردان نداریم؟ چون مشكل خاصی برای فعالیت مردان وجود ندارد. تعداد NGO زنان بیشتر است به خاطر ابراز وجود، اثبات وجود و حضور از طریق NGO
* رابطهی NGO با جهانیسازی چیست. آیا مقدمهای برای دهكدهی جهانی شدن است؟
بهتر است بگوییم رابطهی انسانها با جهانیسازی چیست. نمیتوانم بگویم نقش NGO در جهانیسازی چیست. زنان هم همان كاری را میكنند كه مجموعهی كشور به آن سمت میرود. به نظر من سازمانهای غیردولتی در حال آمادهسازی فضایی هستند كه اگر جهانی شدن صورت گرفت، ایرانی بودن ما حفظ گردد. اگر كسی دلش به حال كشورش میسوزد باید با هویت فرهنگی و مدنی ایرانی به فكر حفظ گذشتهی خود باشد. باید در زمینهی فرهنگسازی و پشتوانههای تاریخی فعالیت كند.
* اینها بایدها بود، آیا واقعیتها هم همینطور است؟
البته كه همین طور است و از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود. قرار نیست تمام چیزهایی كه در نسل گذشته بوده از بین برود. نیمی از دغدغههای جوانهایی كه NGO تشكیل میدهند حفظ هویت ایرانی اسلامی است كه گاهی باورمان نمیشود این جوانها اینگونه برای این موضوع تلاش كنند.
* نقش سازمانهای غیردولتی در امنیت كشورشان چیست. یونسكو از سازمانهایی كه با امنیت كشورشان درگیر میشوند حمایت میكند یا خیر؟
هر كس كه با امنیت ملی كشورش درگیر شود، جاسوسی كند و یا باعث شود مرزهای كشورش به مخاطره بیافتد. با آنها برخورد میشود. فرقی نمیكند NGO باشد یا سازمانهای دیگر. یونسكو هم محل برخورد نیست یعنی مرجع برخورد نیست.
* یونسكو در این زمینه بیتفاوت است یا حمایتش را قطع میكند؟
كمیسیون ملی یونسكو در ایران یك بعد دولتی هم دارد به صورتی كه دبیر كل شورا و هیئت دولت در آن نقش دارند. حتی وزیر امورخارجه عضو كمیسیون یونسكو است. یونسكو جایی نیست كه برخورد شود اما حتی ملاحظات در نظر گرفته میشود.
* چه نهادی درون یونسكو است كه از NGO حمایت میكند؟
نهادی وجود دارد كه تازه تشكیل شده است و حدود یك ماه است كه فعال شده و قرار شده است سازمانهای غیردولتی یا همان NGO از این طریق ارتباط بیشتر و بهتری با یونسكو برقرار كنند.
تاكنون هرچه بوده داخل كشورمان بوده و از این طریق میخواهیم فعالیتهای ایرانیها را در سطح بینالملل معرفی كنیم. در هر حال در همین معرفی یك سری انتقادات و پیشنهادات مطرح میشود و یك سری همكاریهای جدیدی به وجود میآید. ما میخواهیم این سازمانها را شناسایی كنیم و از اعتبارات بینالمللی كه یونسكو و سازمان ملل تخصیص میدهد كاملا استفاده كنیم.
* موانع و مشكلات حضور سازمانهای غیردولتی ایران در مجامع بینالمللی چیست. یونسكو چه تمهیداتی را اندیشه كرده است؟
یكی از مهمترین مشكلات این است كه اعضای فعال یك NGO زبان بینالمللی بلد نیستند قطعاً اگر فعالیت بعضی از این سازمانهایی كه من دیدهام در سطح بینالملل مطرح شود حیرتآور است. ارتباطات خارجی نیاز به این دارد كه با زبان بینالمللی با دیگران صحبت كنید.
* اگر یك زن بخواهد در كشور ما NGO تشكیل دهد چه مراحلی را باید بگذارند؟
این سؤالی است كه پاسخ دادن به آن دشوار است. ما هنوز نفهمیدیم اگر یك NGO بخواهد در ایران ثبت شود بدون در نظر گرفتن موضوع آن باید چه كار كند. بعضی وقتها میگویند باید برود از نیروی انتظامی استعلام بگیرد. زمانی سازمان ملی جوانان مجوز میداد. سازمان میراث فرهنگی هم یك شورا و دبیرخانه نظارت تشكیل داد و مجوز صادر میكرد و زمانی امور بانوان وزارت كشور برای زنان متولی بود. معاونت اجتماعی و سیاسی وزارت كشور هم همینطور و امور مشاركتهای زنان ریاست جمهوری هم مانند دیگران. خیلی مرجع و جای مشخصی ندارد.
|
تبلیغات 
منوی اصلی
نویسنده :
